Constitution of India
ਧਾਰਾਵਾਂ
ਭਾਗ V: ਯੂਨੀਅਨ
ਅਧਿਆਇ I: ਕਾਰਜਕਾਰੀ
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਧਾਰਾ 65: ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਖਾਲੀਪਨ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ।
Bare Act
- (1) ਜੇਕਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ, ਅਸਤੀਫਾ ਜਾਂ ਹਟਾਉਣ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਖਾਲੀਪਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਸ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੇ।
- (2) ਜਦੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ, ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਏਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।
- (3) ਜਦੋਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੌਰਾਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਛੂਟਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਮਾਨੇਤਾਂ, ਭੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਮਾਨੇਤਾਂ, ਭੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੂਜੇ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Explanation using examples
ਉਦਾਹਰਨ 1:
ਸਥਿਤੀ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਦੇ ਗ੍ਰਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਤ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਦੁਖਦਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਚਾਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਦੇ ਗ੍ਰਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 65(1) ਅਨੁਸਾਰ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਏਗਾ। ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਸੰਭਾਲਣ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਛੂਟਾਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।
ਨਤੀਜਾ: ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਪਥ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਆਪਣੀ ਮੁਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ 2:
ਸਥਿਤੀ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।
ਹਾਲਾਤ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿਣਗੇ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 65(2) ਅਨੁਸਾਰ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਏਗਾ। ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਏਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।
ਨਤੀਜਾ: ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਆਪਣੀ ਮੁਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ 3:
ਸਥਿਤੀ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਤ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 65(2) ਅਨੁਸਾਰ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਏਗਾ। ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ।
ਨਤੀਜਾ: ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ 4:
ਸਥਿਤੀ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਤ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 65(1) ਅਨੁਸਾਰ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਏਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਸ ਅੰਤਰਾਲ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਛੂਟਾਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਨਤੀਜਾ: ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਪਥ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਆਪਣੀ ਮੁਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
